Sabah asansörde komşuların konuştuğunu duyuyorsunuz: "Kapıcı yıllardır burada ama sözleşmesi yokmuş, kıdemi kim ödeyecek?" Yönetici olarak cevabınız hem hukuki hem uygulamalı olmalı — çünkü eksik belge ve hatalı bordro hem malikler hem yönetici için maliyet oluşturabilir.
Durumun özeti: sözlü istihdamın getirdiği riskler
Kapıcıların, özellikle küçük apartmanlarda, yıllarca yazılı sözleşme olmadan çalıştığı sık görülür. Bu durumda işçilik alacakları (kıdem, yıllık izin, fazla mesai vs.) ve SGK primleri bakımından eksik kayıt iddiası gündeme gelir. İşin niteliği iş kanunu kapsamında değerlendirilir; kapıcı hizmeti süreklidir ve bir iş ilişkisidir, dolayısıyla taraflar arasındaki belgesizlik iddiaları mahkeme veya SGK denetiminde değerlendirilir.
Kıdem tazminatının temel ilkeleri (kısaca)
Kıdem tazminatı Türkiye'de işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışması halinde ortaya çıkan bir hak olup, hukuki dayanak iş kanunu ve sosyal güvenlik mevzuatı çerçevesinde uygulanır. Kapıcı için kıdemin hesaplanmasında süre, son ücret ve söz konusu döneme ilişkin ödenmemiş sosyal haklar önem kazanır.
- Hesaplama: genelde 1 yıl için 30 günlük brüt ücret (kıdem tazminatı temel prensibi).
- Ücret bileşenleri: kıdem hesaplanırken düzenli ödenen brüt unsurlar esas alınır; düzensiz ödemeler mahkeme kararına göre değerlendirilebilir.
- Süre tespiti: yazılı sözleşme yoksa işçilik ilişkisinin başlangıcı ve bitişi fiili belgeler veya tanık ifadeleri ile tespit edilir.
Yazılı sözleşme yoksa kıdem nasıl ispatlanır?
Sözlü istihdamda süre ve ücret tespiti şu kanıtlarla yapılır:
- Maaş ödemelerine dair banka kayıtları, makbuzlar veya elden verilmişse tanık beyanları.
- SGK prim belgeleri (varsa), işyeri kayıtları veya e-Posta/SMS ile yapılan yazışmalar.
- Komşu/malikin tanıklığı, varsa fotoğraf/video, işe girişte kullanılan anahtar teslim tutanakları.
Kıdem hesaplamasında hangi ücret esas alınır?
Kıdemde "son ücret" esas alınır; mahkemeler düzenli ödenen ögeleri (maaş, düzenli ikramiye, düzenli yemek parası vb.) dikkate alır. Sözleşme yoksa son döneme ait ödeme kanıtları önemlidir.
| Durum | Genel uygulama |
|---|---|
| Bankadan düzenli ödeme | ✅ Banka kayıtları son ücreti kanıtlar |
| Elden ve makbuz yok | Tanık ve komşu beyanı ile desteklenmeli |
| SGK bildirimi eksik | SGK denetimi sonucu geriye dönük prim ve ceza istenebilir |
İşveren kim sayılır? Apartman yönetimi, kat malikleri kurulu ya da satılan daire?
Kapıcı ile sözleşme veya fiili ilişki kuran gerçek muhatap işveren kabul edilir. Genelde işveren sıfatı şu yapıda ortaya çıkar:
- Apartman yönetimi (yönetici) doğrudan istihdam etmişse yönetim işverendir.
- Kat malikleri kurulu kararı ile taraf mutabakatı varsa, yönetim kurulu temsil yetkisi çerçevesinde hareket eder.
- Daire satışı sonrası kapıcının hizmet süresi ve kıdemi, işveren değişikliği (devri) bağlamında karmaşık olabilir; bu durumda devreden/devralan ilişkisi ve ödeme sorumlulukları olaya göre değerlendirilir.
SGK bildirimi eksikse yönetici hangi adımları atmalı?
SGK denetimi veya iddia ortaya çıktığında yönetici için pratik adımlar:
- Önce mevcut belgeleri derleyin: banka dekontları, makbuzlar, karar defteri kayıtları, işe giriş/çıkış varsa bunların fotokopileri.
- Var ise kapıcıyla yazılı bir hesap çıkartın ve tutanakla kayıt altına alın.
- Geleceğe dönük uyum: kapıcı için derhal SGK işe giriş bildirimi yapın ve düzenli bordro uygulamasına geçin.
Eğer bu süreci dijitalleştirmek isterseniz, bordro ve aidat takibini kolaylaştıran bir araç olarak BYönetim'in 6 ay ücretsiz deneme ile hızlı kayıt adımı faydalı olabilir: https://byonetim.com.tr/create-building-step-1.
Pratik hesap örneği (örnek, genel gösterim)
Not: Aşağıdaki örnek bilgilendirme amaçlıdır; somut hesaplama olayın belgelerine göre değişir.
- Varsayalım kapıcı son 3 yıldır aylık net 15.000 TL alıyor; brüt ve sosyal haklar eklendiğinde işveren maliyeti farklılaşır.
- Bir yıllık kıdem yaklaşık 1 aylık brüt ücrettir; netten brüte dönüşüm varsa bordro üzerinden hesap yapılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kapıcıyla yazılı sözleşme yoksa kıdem hakkı doğar mı?
Kıdem hakkı doğar; sözleşmenin yazılı olması şart değildir. Haklar fiili çalışma ve ücret karşılığında verilen hizmete göre tespit edilir.
Kıdemi kim öder: yönetim mi, satıcı mı, yeni malik mi?
Bu konuda genel kural yoktur; işveren kimse sorumludur. Daire satışı ve işveren devri durumunda ödemeyi kimin üstleneceği somut anlaşma ve uygulamaya göre belirlenir. Uzman görüşü gerekebilir.
SGK kaydı yoksa geriye dönük prim ve ceza ödenir mi?
SGK denetiminde eksik prim tespit edilirse geriye dönük prim borcu ve idari para cezası çıkabilir; somut koşullara göre hesaplanır.
Kapıcı yıllık izin ücreti ve fazla mesai nasıl hesaplanır?
Yıllık izin iş kanunu çerçevesinde hak kazanılır; yıllık izin ücreti son ücrete göre hesaplanır. Fazla mesai düzenli olarak yapılıyorsa bordroda gösterilmeli ve SGK’ya bildirilmelidir.
Yönetici eksik kayıt bulursa ne yapmalı?
Önce belgeleri toparlayıp genel kurul veya kat malikleriyle durum paylaşılmalı, eksik SGK bildirimi varsa derhal doğru bildirim ve düzenli bordroya geçilmelidir. Somut hukuki adımlar için bir iş hukuku uzmanına danışın.
