Yirmi yıldır apartmanda çalışan kapıcı emekli olmak için dilekçe verdi ve yöneticiye "kıdem tazminatımı ne zaman alacağım?" diye sordu. Yönetici telaşlandı, çünkü kasada o parayı karşılayacak birikim yoktu. Bu sahne Türkiye'de binlerce apartmanda yaşanıyor: kapıcı işten ayrılırken ortaya çıkan kıdem tazminatının kimin cebinden ödeneceği çoğu zaman son ana kadar düşünülmüyor. Bu rehberde sorumluluğun kimde olduğunu, tutarın nasıl hesaplandığını ve yöneticinin ne yapması gerektiğini netleştiriyoruz.
Kapıcının işvereni kimdir?
Apartman kapıcısının işvereni, hukuken yönetici değil, kat malikleridir. Yönetici yalnızca kat malikleri kurulu adına işveren vekili sıfatıyla hareket eder. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'na göre yönetici, ortak yerlerin yönetimi kapsamında personel istihdam eder; ancak iş ilişkisinin gerçek tarafı bağımsız bölüm malikleridir.
Bunun pratik sonucu şudur: Kapıcının kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti gibi işçilik alacaklarından tüm kat malikleri, arsa payları oranında sorumludur. Yönetici değişse bile borç apartmana, yani maliklere bağlıdır.
Hangi durumda kıdem tazminatı doğar?
Kıdem tazminatı her ayrılışta ödenmez. Doğması için en az 1 yıllık çalışma ve İş Kanunu'nun saydığı sebeplerden birinin bulunması gerekir:
- İşveren (kat malikleri) tarafından haklı sebep dışında iş akdinin feshi,
- İşçinin haklı nedenle (ücretin ödenmemesi, ağır kusur vb.) feshi,
- Emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığına hak kazanma,
- Kadın işçinin evlilik nedeniyle 1 yıl içinde ayrılması,
- Askerlik veya işçinin ölümü (mirasçılara ödenir).
Kapıcının kendi isteğiyle istifa etmesi (haklı neden olmadan) durumunda kural olarak kıdem tazminatı doğmaz. Bu nedenle ayrılış sebebinin doğru kayıt altına alınması büyük önem taşır.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Hesaplamada çalışılan her tam yıl için son brüt ücret üzerinden 30 günlük tutar esas alınır. Brüt ücrete ek olarak işçiye düzenli sağlanan menfaatler (varsa lojman, yakacak, ikramiye gibi giydirilmiş ücret kalemleri) de hesaba katılır. Ayrıca yıllık olarak güncellenen kıdem tazminatı tavanı aşılamaz.
- Çalışma süresini yıl, ay ve gün olarak belirleyin.
- Son giydirilmiş brüt aylık ücreti tespit edin.
- Her tam yıl için 30 günlük brüt ücreti çarpın; artan ay ve günleri orantılayın.
- Bulunan günlük tutarın tavanı aşıp aşmadığını kontrol edin.
- Sadece damga vergisi kesin; kıdem tazminatından gelir vergisi ve SGK primi kesilmez.
Apartman bu yükü nasıl karşılamalı?
Kıdem tazminatı bir gün mutlaka ortaya çıkacak bir borçtur. Bunu tek seferde toplamak yerine, kat malikleri kurulunca her ay aidata küçük bir kıdem tazminatı karşılığı (rezerv) eklenmesi en sağlıklı yöntemdir. Böylece kapıcı 15-20 yıl sonra ayrıldığında apartman hazırlıksız yakalanmaz.
Karşılık fonunun düzenli ayrılması, gelir-giderin şeffaf izlenmesi ve her maliğin payının net görünmesi için dijital yönetim araçları işi kolaylaştırır. Örneğin BYönetim ile apartman yönetimini dijitalleştirerek personel bordrosunu, aidat tahakkukunu ve kasa-banka hareketlerini tek panelden takip edebilir, kıdem karşılığını kalem olarak ayrı izleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kapıcının kıdem tazminatını yönetici mi öder?
Hayır. Yönetici yalnızca işveren vekilidir; gerçek işveren kat malikleridir. Tazminat, kat maliklerinin arsa payı oranında ortak sorumluluğundadır ve apartman bütçesinden karşılanır.
Kapıcı istifa ederse kıdem tazminatı alır mı?
Kural olarak haklı neden olmadan istifa eden işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz. Ancak emeklilik, evlilik (kadın işçi), askerlik veya işverenin kusuru gibi İş Kanunu'nda sayılan hallerde tazminat doğabilir.
Kıdem tazminatından vergi kesilir mi?
Kıdem tazminatından gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. Yalnızca binde 7,59 oranında damga vergisi uygulanır.
Sonradan apartmana taşınan malik kıdemden sorumlu mu?
İşçilik alacakları bağımsız bölüme bağlı ortak borç niteliğinde olduğundan, daireyi devralan yeni malik de payı oranında sorumlu tutulabilir. Her somut durum farklılık gösterir; satış öncesi uzman görüşü alın.
Kıdem tavanı nedir?
Kıdem tazminatının her yıl için ödenebilecek günlük tutarının üst sınırıdır ve dönemsel olarak güncellenir. Bu tavanın üzerinde bir ödeme yapılması yasal zorunluluk değildir.
